Lợi nhuận không còn là thước đo duy nhất

Đó là gợi mở của các chuyên gia tại Chương trình kết nối Sở ngành - Startup - Nhà đầu tư, với chủ đề "Giải pháp công nghệ: Từ thí điểm chính sách đến tăng trưởng quy mô”, diễn ra ở không gian sáng tạo của Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo Thành phố Hồ Chí Minh (SIHUB), chiều ngày 16/01/2026.

Chương trình kết nối được thực hiện dưới sự chủ trì của Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh, thu hút đại diện nhiều Sở ngành khu vực phía Nam, quỹ đầu tư, cộng đồng hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo và đặc biệt là 18 dự án đổi mới sáng tạo tiêu biểu do SIHUB tuyển chọn từ các Chương trình tuyển chọn dự án đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo.

 

Trong bức tranh liên kết vùng đang dần hình thành sau quá trình sáp nhập và tái cấu trúc các không gian kinh tế, TP. Hồ Chí Minh ngày càng thể hiện rõ vai trò trung tâm về giáo dục, đào tạo và đổi mới sáng tạo. Sau sáp nhập, nếu Bình Dương (cũ) được định vị là thủ phủ công nghiệp, Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) tập trung vào kinh tế biển và năng lượng, thì TP. Hồ Chí Minh được kỳ vọng trở thành “bộ não” sáng tạo, nơi các ý tưởng được ươm mầm, thử nghiệm và chuyển hóa thành giải pháp thực tiễn cho cả vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

 

Bài toán đặt ra không còn là số lượng startup được thành lập, mà là làm thế nào để những ý tưởng còn ở dạng thô có thể nhanh chóng bước ra khỏi phòng thí nghiệm, tiến vào đời sống và tiếp cận được các dòng vốn quốc tế ngày càng khắt khe. Trong bối cảnh đó, tư duy hỗ trợ khởi nghiệp của Thành phố đang có sự dịch chuyển rõ nét: lợi nhuận tài chính không còn là thước đo duy nhất, thay vào đó là hiệu quả dài hạn và tác động bền vững đối với xã hội, môi trường và quản trị.

 

Tại Chương trình kết nối, đại diện Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh cho rằng, công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, đang trở thành “gia tốc kế” giúp rút ngắn đáng kể khoảng cách từ ý tưởng đến thị trường. Chia sẻ kinh nghiệm từ các mô hình hỗ trợ đổi mới sáng tạo tại Hàn Quốc, ông Lê Văn Danh - Phó Giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh, nhấn mạnh vai trò kiến tạo của Nhà nước thông qua việc đầu tư vào hạ tầng công nghệ, thay vì can thiệp trực tiếp vào hoạt động kinh doanh.

Theo ông Danh, việc ứng dụng AI ngay từ khâu thiết kế và mô phỏng vật liệu giúp các startup giảm thiểu rác thải vật lý, hạn chế sai sót trong quá trình thử nghiệm và tiết kiệm đáng kể chi phí. Khi sản phẩm đạt mức độ khả thi, Nhà nước tiếp tục đóng vai trò kết nối, hỗ trợ về vốn, công nghệ và thị trường cho đến khi doanh nghiệp đủ năng lực tự vận hành. “Nhà nước chỉ thực sự thu được giá trị khi doanh nghiệp kinh doanh hiệu quả, tạo ra nguồn thu thuế và các lợi ích công năng cho xã hội”, ông Danh khẳng định.

Song song với vai trò kiến tạo của khu vực công, một xu hướng tài chính mới cũng đang định hình lại dòng vốn khởi nghiệp tại Việt Nam. Đó là sự nổi lên của đầu tư tác động - nơi lợi nhuận tài chính không phải là đích đến cuối cùng. Theo TS. Nguyễn Bảo Thoa - Giám đốc khu vực Đông Nam Á của mạng lưới AVPN, mô hình “vốn kiên nhẫn” đang được triển khai thông qua các chương trình hợp tác đầu tư tác động, trong đó nhà đầu tư không thu hồi vốn bằng tiền mặt mà bằng các báo cáo minh bạch về tác động xã hội và môi trường.

 

Cách tiếp cận này đòi hỏi startup phải thay đổi tư duy vận hành. Thay vì cam kết doanh thu, doanh nghiệp phải chứng minh được số việc làm tạo ra cho các nhóm yếu thế, mức độ giảm phát thải hay số lượng cộng đồng được hưởng lợi. Các yêu cầu pháp lý và chuẩn mực minh bạch, đặc biệt theo tiêu chuẩn của Cơ quan Tiền tệ Singapore, cũng đặt ra rào cản không nhỏ, buộc startup phải vận hành bài bản và có nền tảng quản trị vững chắc trước khi tiếp cận nguồn vốn dao động từ vài tỷ đến hơn chục tỷ đồng cho mỗi dự án.

 

Những chuyển dịch về tư duy và dòng vốn này đang được phản ánh khá rõ nét qua các dự án trình bày tại Chương trình kết nối. Nhiều startup trong lĩnh vực logistics và bán lẻ thông minh đang hướng đến tối ưu chuỗi cung ứng, giảm phát thải và minh bạch hóa dòng tiền. Song song đó, các dự án công nghệ xanh và nông nghiệp số tập trung giải quyết những vấn đề rất cụ thể của đô thị và nông thôn, từ phương tiện di chuyển thân thiện môi trường đến thiết bị canh tác ứng dụng AI, hay công nghệ xử lý nước tiết kiệm năng lượng.

 

Điểm chung của các dự án này không nằm ở quy mô hiện tại, mà ở khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững toàn cầu và tiềm năng nhân rộng. Đây cũng chính là yếu tố giúp startup Việt từng bước lọt vào “tầm ngắm” của các mạng lưới đầu tư quốc tế, đặc biệt khi Singapore đang đóng vai trò như một trạm trung chuyển vốn quan trọng của khu vực.

Theo ông Cao Xuân Thắng - Tham tán thương mại Thương vụ Việt Nam tại Singapore, tại ngưỡng đầu tư triệu đô, các quỹ không chỉ tìm kiếm công nghệ hay mô hình kinh doanh, mà đặt niềm tin vào người sáng lập. Khả năng trình bày mạch lạc vấn đề xã hội cần giải quyết, giải pháp cụ thể, mô hình dòng tiền và đề xuất hợp tác rõ ràng trong thời gian ngắn được xem là “tấm vé” để startup bước qua cánh cửa kết nối toàn cầu.

 

Chia sẻ thêm về tầm nhìn sắp tới, bà Lê Thị Bé Ba - Phó Giám đốc SIHUB cho biết: “SIHUB sẽ tiếp tục mở rộng các hoạt động ươm tạo/tăng tốc và thử nghiệm chính sách, hướng đến hình thành mạng lưới đổi mới sáng tạo liên vùng".

Nhìn từ tổng thể, hệ sinh thái khởi nghiệp TP. Hồ Chí Minh đang đứng trước một giai đoạn chuyển mình quan trọng, khi sự hỗ trợ của cơ quan quản lý và các mạng lưới quốc tế ngày càng rõ nét. Tuy nhiên, các diễn giả cũng thống nhất rằng, mọi cơ chế hỗ trợ chỉ có ý nghĩa khi chính các nhà sáng lập lựa chọn con đường phát triển dựa trên sự minh bạch, trách nhiệm và cam kết tạo giá trị lâu dài cho cộng đồng.

 

Tầm nhìn về một “Vietnam Innovation Hub” vươn tầm châu Á không chỉ được quyết định bởi quy mô vốn hay số lượng startup, mà bởi cách mỗi doanh nghiệp lựa chọn trả lời câu hỏi cốt lõi: theo đuổi lợi nhuận ngắn hạn, hay kiến tạo những dấu ấn bền vững cho xã hội. Câu trả lời hôm nay sẽ định hình diện mạo của kinh tế số Việt Nam trong nhiều năm tới.